Το φαινόμενο της «ανάποδης πυραμίδας» αναδεικνύεται σε κυρίαρχο ζήτημα που απειλεί την εύρυθμη λειτουργία του στρατεύματος
Η προσπάθεια για την μετεξέλιξη των Ενόπλων Δυνάμεων που προωθεί το υπουργείο Εθνικής Άμυνας στο πλαίσιο της Νέας Δομής Δυνάμεων πέραν των εξοπλιστικών προγραμμάτων και τη Θητεία περιλαμβάνει την κρίσιμη παράμετρο εξισορρόπησης της αριθμητικής σύνθεσης του στρατεύματος, το οποίο σήμερα διατηρεί το θλιβερό προνόμιο να έχει περισσότερους αξιωματικούς σε σχέση με τους υπαξιωματικούς( που όπως είναι φυσικό αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας μας). Ενώ λοιπόν όλοι παραδέχονται την ύπαρξη του προβλήματος της «ανάποδης πυραμίδας», οι απόψεις φαίνεται να διίστανται στον τρόπο με τον οποίο θα επιλυθεί αυτό το φλέγον ζήτημα το οποίο απειλεί καίρια την εύρυθμη λειτουργία του στρατεύματος.
Ρεπορτάζ Απόλλων Γ. Λεονταρίτης
Αποτελούσε κοινό μυστικό εδώ και πολλά χρόνια ότι το πρόβλημα της «ανάποδης πυραμίδας» κάποια στιγμή θα εμφανίζονταν στο προσκήνιο καθώς - επί δεκαετίες – απουσίαζε από το σύστημα προαγωγών των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων το αυτονόητο. Μια επαρκής πρόβλεψη για μια ισορροπημένη αναλογία στελεχών. Φυσικά μνημείο κοντόφθαλμης λογικής αποτέλεσε την περίοδο 2009, η μοιραία απόφαση για την σταδιακή μείωση της θητείας στους 9 μήνες για τον Στρατό Ξηράς, η οποία ευαγγελιζόταν τη σταδιακή αύξηση των επαγγελματιών οπλιτών και τη βελτίωση της αξιοποίησης των εφέδρων. Κάτι που φυσικά δεν έγινε ποτέ καθώς ελλείψει επαρκών κονδυλίων για την Άμυνα (εν μέσω οικονομικής κρίσης αλλά και της ουσιαστικής αδιαφορίας διαδοχικών ηγεσιών του ΥΠΕΘΑ), το όλο ζήτημα αγνοήθηκε. Κάπως έτσι φτάσαμε τελικά στη σημερινή χρονική συγκυρία όπου απαιτούνται καίριες τομές, προκειμένου οι ΕΔ και ιδίως ο Στρατός Ξηράς να είναι σε θέση να επιτελέσουν τη βασική αποστολή τους.
Οι συνέπειες ενός «αόρατου προβλήματος»
Η έννοια της «ανάποδης πυραμίδας» στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις αναφέρεται σε μια ανισορροπία στην ιεραρχική δομή του προσωπικού, όπου υπάρχουν υπερβολικά πολλοί ανώτεροι αξιωματικοί σε σχέση με τους υπαξιωματικούς και τους στρατιώτες. Αντί η πυραμίδα να έχει ευρεία βάση και στενή κορυφή — όπως θα ήταν λειτουργικά ορθό — παρατηρείται το αντίθετο: μια στενή βάση και φαρδιά κορυφή. Το υφιστάμενο σύστημα προαγωγών αποτέλεσε έναν από τους πρωταρχικούς παράγοντες που συνέβαλε στην δημιουργία της σημερινής παράδοξης κατάστασης, με πληθώρα αξιωματικών σε σχέση με λιγότερους υπαξιωματικούς με την κατηγορία των στρατεύσιμων που συρρικνώνεται δραματικά, έχοντας οδηγήσει πλέον σε ένα.. «στρατό χωρίς στρατιώτες». ¨Ένα ζήτημα που θα αναλύσουμε ξεχωριστά προσεχώς. Έτσι λοιπόν το υπάρχον βαθμολόγιο και σύστημα σταδιοδρομίας των στελεχών λειτουργούσε στην λογική απονομής προαγωγών σε ανώτερες βαθμίδες της στρατιωτικής ιεραρχίας - χωρίς όμως να υπάρχει μέριμνα για αντίστοιχη ανανέωση της βάσης - όπως θα ήταν και το λογικό. Φυσικά αν θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές η «ανανέωση της βάσης» είναι ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική ηγεσία αλλά πρωτίστως την πολιτική, αφού αυτή μόνο μπορεί να καθορίσει τις οικονομικές παραμέτρους και το πλαίσιο για την πρόσληψη επαγγελματιών οπλιτών (ΕΠΟΠ) αλλά και την αύξηση των εισακτέων στις Σχολές Υπαξιωματικών. Η ίδια είναι επίσης υπεύθυνη να προωθήσει το νομοθετικό έργο που απαιτείται, ώστε να διορθωθεί το εξάμβλωμα που οδήγησε τη στρατιωτική θητεία να καταστεί μια ..ολιγόμηνη «προσκοπική εκδρομή» και κατά συνέπεια «χαμένος χρόνος» λόγω της μειωμένης χρονικής διάρκειας καθώς ο στρατεύσιμος δεν προλαβαίνει να εκπαιδευτεί και να αποδώσει επαρκώς με βάση τις συνολικές απαιτήσεις επανδρώσεων. Κάτι που δυστυχώς μέχρι σήμερα δεν συνέβη. Σχεδόν ταυτόχρονα δεν ανανεώθηκε ούτε καν η δομή της διοίκησης, ώστε να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες και αποστολές. Κατά συνέπεια επί σειρά ετών δεν υπήρξε επαρκής πρόβλεψη για ισορροπημένη αναλογία στελεχών. Έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού; Διοικητικές στρεβλώσεις; Απλή άρνηση πραγματικότητας; Ίσως.. Όμως οι επιπτώσεις πλέον είναι - όχι μόνο ορατές - αλλά και επικίνδυνες.
Τι επιχειρεί να λύσει η «Νέα Δομή Δυνάμεων»
Σήμερα οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις «απολαμβάνουν» υπερπληθώρα αξιωματικών. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, υπάρχουν περίπου 42.200 αξιωματικοί και μόλις 33.500 υπαξιωματικοί. Αυτό προκαλεί κατ’ αρχήν διοικητική δυσλειτουργία καθώς η υπερσυγκέντρωση στελεχών υψηλής βαθμίδας δυσχεραίνει την ευελιξία και την αποτελεσματικότητα της διοίκησης. Επιπλέον παρατηρείται και το φαινόμενο της αναντιστοιχίας καθηκόντων καθώς πολλοί αξιωματικοί καταλήγουν να εκτελούν καθήκοντα που δεν αντιστοιχούν στον βαθμό τους, λόγω έλλειψης προσωπικού χαμηλότερης βαθμίδας. Είναι χαρακτηριστική η διαπίστωση ότι τα καθήκοντα ενός Λοχία στον ΕΣ τα αναλαμβάνει ένας Λοχαγός, του Λοχαγού ένας Ταγματάρχης και πάει λέγοντας..
Ταυτόχρονα ελλείψει ικανού αριθμού στρατεύσιμων, οι ΕΠΟΠ (και σταδιακά και οι υπαξιωματικοί προερχόμενοι από ΣΜΥ) έγιναν η νέα δεξαμενή που επιφορτίστηκε με το έργο που κανονικά σε ένα στράτευμα εκτελούν οι στρατιώτες, με αποτέλεσμα τη σταδιακή πτώση του ηθικού και την ανάδειξη σοβαρών λειτουργικών προβλημάτων. Τα προβλήματα αυτά σήμερα τείνουν να ξεφύγουν από κάθε έλεγχο καθώς ο μέσος όρος ηλικίας της πλειοψηφίας των ΕΠΟΠ είναι άνω των 40 -45 ετών εφόσον επί 15 χρόνια δεν υπήρξε καμία διαδικασία ανανέωσης τους. Με τη «Νέα Δομή» και την «Ατζέντα 2030» που παρουσίασε ο Υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας, επιχειρείται ο επανασχεδιασμός της ιεραρχικής πυραμίδας σε συνδυασμό με ένα νέο βαθμολόγιο και μισθολόγιο. Ακόμη δρομολογείται ο εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου σταδιοδρομίας σε συνδυασμό με την αναδιάρθρωση της θητείας και της εφεδρείας. Η εξισορρόπηση που επιδιώκεται φιλοδοξεί σταδιακά να επιφέρει την απαιτούμενη ισορροπία μέχρι το 2040 με περισσότερους υπαξιωματικούς και λιγότερους αξιωματικούς. Στην παρουσίαση του Νομοσχεδίου με τίτλο «Χάρτης μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη Νέα Εποχή» από τον ΥΕΘΑ, αναφέρεται ότι θα προωθηθεί
- Εξορθολογισμός της οργανωτικής δομής του προσωπικού.
- ΅Εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου της υπηρεσιακής σταδιοδρομίας με νέο σύστημα αξιολόγησης και προαγωγών.
- Καθιέρωση του νέου μισθολογίου.
- Αναβάθμιση της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων.
- Θέσπιση ενός νέου μοντέλου θητείας με εξορθολογισμό του πλαισίου χορήγησης των αναβολών και των απαλλαγών στράτευσης και νέο πλαίσιο εκπαίδευσης και επιμόρφωσης στρατεύσιμων.
- Θέσπιση ενός νέου μοντέλου εφεδρείας.
- Εθελοντική στράτευση των γυναικών που αφορά δωδεκάμηνη υπηρεσία για γυναίκες εθελόντριες ηλικίας 20 ως 26 ετών και την εισαγωγή κινήτρων.
- Σειρά από λοιπές ρυθμίσεις, που αφορούν στη μέριμνα για τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων.
Μάλιστα αναφέρθηκε ότι στην υφιστάμενη κατάσταση υπηρετούν 1.878 Συνταγματάρχες στον Στρατό Ξηράς για 539 οργανικές θέσεις με το 68% των Υπολοχαγών να προέρχονται από ΑΣΣΥ, σε ηλικία που δυσκολεύονται να πραγματοποιήσουν το ρόλο τον οποίον εκτελούν. Παράλληλα οι Συνταγματάρχες και οι ομοιόβαθμοι στο Πολεμικό Ναυτικό και την Αεροπορία είναι πολλαπλάσιοι από τους Λοχίες ενώ οι Ταγματάρχες είναι εξαπλάσιοι από τους Επιλοχίες και πενταπλάσιοι από τους Λοχίες. Προφανώς το μοντέλο ως υφίσταται δεν μπορεί να είναι βιώσιμο και φυσικά αν θέλουμε να έχουμε έναν λειτουργικό και σύγχρονο στρατό, αυτό θα πρέπει να αλλάξει. Γι αυτό και στο νέο νομοσχέδιο, προβλέπεται νέα Δομή στους Αξιωματικούς, τους Υπαξιωματικούς και τους ΕΠΟΠ ένα βαθμολόγιο με 9 διακριτούς βαθμούς. Δημιουργείται επίσης ένα νέο σύστημα σταδιοδρομίας και θα υπάρχει καθορισμός οργανικών θέσεων κατά βαθμό, κατά κλάδο, κατά κατηγορία, αλλά και καθορισμός οροφής νομοθετημένα οργανικών θέσεων για τους ανώτερους αξιωματικούς. Προαγωγή θα προβλέπεται μόνο για την κάλυψη προβλεπόμενων οργανικών θέσεων.
Σύμφωνα με τον ΥΕΘΑ Νίκο Δένδια το βαθμολόγιο πλέον θα ξεχωρίζει από το μισθολόγιο. Δηλαδή αυτό που ίσχυε μέχρι τώρα παύει να ισχύει. Ο μισθός δεν θα ακολουθεί το βαθμό κάτι που είναι και λογικό να συμβεί ακολουθώντας τα διεθνή πρότυπα δυτικών στρατευμάτων όπου ισχύουν αντίστοιχα μοντέλα.
Οι αντιδράσεις των στελεχών στις νέες εξαγγελίες
Στο σημείο αυτό όμως ήρθαν και οι αντιδράσεις των ίδιων των υπαξιωματικών που βλέπουν τα δικαιώματα τους να θίγονται, εκφράζοντας την αγωνία τους για το πως διαμορφώνεται η πορεία της μελλοντικής τους επαγγελματικής σταδιοδρομίας, με όρους - εντελώς διαφορετικούς - από αυτούς που ίσχυαν όταν εντάχτηκαν στις τάξεις των Ε.Δ. Το μεγάλο ”αγκάθι” φαίνεται να είναι το βαθμολογικό ζήτημα σε συνδυασμό με την αναδρομικότητα. Δηλαδή δεν έχει ξεκαθαριστεί αν οι αλλαγές θα εφαρμοστούν μόνο στους εισαχθέντες στις στρατιωτικές σχολές το 2026 ή θα επηρεάσουν και τα ήδη υπηρετούντα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, και μάλιστα από πότε και μέχρι ποιους βαθμούς.
Ενδεικτική της δυσαρέσκειας που υφίσταται ήταν η μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας των Στρατιωτικών πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι του Σαββάτου, 11 Οκτωβρίου 2025, στην Παλαιά Βουλή, κατόπιν καλέσματος των Σωματείων, με την καθολική συμμετοχή και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Στρατιωτικών (ΠΟΜΕΝΣ). Η οδός Σταδίου έκλεισε από χιλιάδες Στρατιωτικούς, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν μπροστά από την Παλαιά Βουλή στο πλαίσιο συλλογικής διαμαρτυρίας, με την ΠΟΜΕΝΣ να συμμετέχει καθολικά. Σύμφωνα με την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Στρατιωτικών το βαθμολόγιο δεν πρέπει να επηρεάσει τα ήδη υπηρετούντα στελέχη, είτε αυτά βρίσκονται εντός των στρατιωτικών σχολών είτε υπηρετούν ήδη στις Ένοπλες Δυνάμεις. Ουσιαστικά, αυτοί που θίγονται περισσότερο είναι οι Μόνιμοι Υπαξιωματικοί, που χάνουν πολλούς βαθμούς από τη δημιουργία του Σώματος Υπαξιωματικών ενώ αποσυνδέεται η βαθμολογική από την μισθολογική εξέλιξη. Γι αυτό και το αίτημα τους παραμένει για εφαρμογή των νέων μέτρων για όσους εισαχθούν στις Ένοπλες Δυνάμεις μετά την ψήφιση του νόμου.
Οπωσδήποτε δεν πρόκειται για μια κατάσταση που λύνεται εύκολα δεδομένων των συνολικών προβλημάτων (οικονομικό – στεγαστικό κ.α) που αντιμετωπίζουν σήμερα τα στελέχη. Γι αυτό και απαιτείται ευελιξία από όλες τις πλευρές όσο και ορθολογισμός ώστε το αίσθημα αδικίας (που δυστυχώς υπάρχει διάχυτο σήμερα στις τάξεις των υπαξιωματικών των ΕΔ), να αποκατασταθεί με συγκεκριμένες απαντήσεις. Με τον τρόπο αυτό κάθε στέλεχος θα μπορεί πλέον να γνωρίζει επακριβώς πως θα διασφαλιστεί η σταδιοδρομία του.
Από την πλευρά του το υπουργείο Εθνικής Άμυνας προχωρά στην προετοιμασία του νέου πολυνομοσχεδίου, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί σύντομα για διαβούλευση στην πλατφόρμα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και κατόπιν να πάει προς ψήφιση στη Βουλή. Ο ίδιος ο ΥΕΘΑ ξεκαθάρισε ότι «τίποτα δεν είναι γραμμένο στο μάρμαρο», υπογραμμίζοντας πως κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης ορισμένα θέματα μπορούν να τροποποιηθούν. Κατά συνέπεια όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές αναμένουν με αγωνία πως θα διαμορφωθεί το τελικό κείμενο ενώ εκτιμάται ότι οι προτάσεις φορέων και στελεχών θα ληφθούν υπόψιν, προκειμένου να υπάρξουν σημαντικές προσαρμογές.
