Γράφει ο Γιώργος Α. Λεονταρίτης
Οι εκλογές είναι μπροστά μας. Ο Κυριάκος μελετά αυτή την στιγμή, πότε τον συμφέρει να κάνει αιφνιδιασμό. Τον προβληματίζει κυρίως, η εμφάνιση τού Αντώνη Σαμαρά με νέο κόμμα, αφού είναι βέβαιο ότι θα του αποσπάσει σοβαρό μερίδιο από τους ψηφοφόρους τής Νέας Δημοκρατίας.
Από την άλλη πλευρά, ο Αλέξης Τσίπρας έχει προκαλέσει σύγχυση στα κόμματα τής Αντιπολίτευσης, και οι σφυγμομετρήσεις που άλλοτε έδειχναν το ΠΑΣΟΚ δεύτερο κόμμα, τώρα ανατρέπονται σε βάρος τού Ανδρουλάκη. Υπάρχει και η «σφήνα» τής Μαρίας Καρυστιανού, που θεωρείται «απρόβλεπτη», καθώς συγκεντρώνει προτιμήσεις εκείνων, που έχουν απογοητευτεί από τα παλιά κόμματα, έστω κι αν η ίδια έχει δώσει συγκεκριμένο ιδεολογικό «στίγμα».
Το σίγουρο είναι, ότι αυτοδυναμία δεν πρόκειται να υπάρξει από τις κάλπες, και αυτό οδηγεί σε ακυβερνησία. Όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί δηλώνουν, ότι δεν θέλουν συνεργασίες, αλλά μετά τα από τα αποτελέσματα, θα αναγκασθούν να μελετήσουν και αυτό το ενδεχόμενο. Γι’ αυτό, το μέλλον δεν είναι καθόλου ευοίωνο.
Θα κάνουμε ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο, για να δούμε μεταπολεμικά τι συνέβη, όταν κυβερνήσεις ανέβαιναν και έπεφταν, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε αυτοδυναμία από τις κάλπες. Οι εκλογές τής 5ης Μαρτίου του 1950, προσέλαβαν τον χαρακτήρα καταγραφής των πολιτικών δυνάμεων, που με την διατήρηση τού συστήματος τής απλής αναλογικής, συνέβαλαν στην εμφάνιση… 29 εκλογικών σχηματισμών (συνολικά 44 κόμματα και… 3.042 υποψήφιοι), οδηγώντας στην πολυδιάσπαση τού κομματικού συστήματος!
Τα αποτελέσματα των εκλογών, ανέδειξαν ορισμένα νέα καθοριστικά στοιχεία, τα οποία έδιναν το πλαίσιο για την ανασυγκρότηση τού συστήματος των πολιτικών κομμάτων. Δέκα κομματικοί σχηματισμοί, εξασφάλισαν κοινοβουλευτική εκπροσώπηωη, χωρίς όμως κανένα κόμμα να υπερβεί το 20% των εγκύρων ψηφοδελτίων. Εντυπωσιακή ήταν η φθορά των δύο παραδοσιακών κομμάτων: Του Κόμματος των Φιλελευθέρων, και του Λαϊκού Κόμματος, το οποίο συγκέντρωσε τις μισές ψήφους σχετικά με τις εκλογές του 1946, ενώ έχασε το ένα τρίτο τής κοινοβουλευτικής του δύναμης.
Η τότε «Δεξιά» είχε υποστεί μεγάλη ήττα, με πτώση κάτω τού 40%. Το Κέντρον είχε ανέβει. Εντυπωσιακή ήταν όμως η εκλογική επιτυχία των Κεντροαριστερών και Αριστερών δυνάμεων, που είχαν σχηματίσει, οι Σοφιανόπουλος, Σβώλος, Τσιριμώκος, Χατζήμπεης, κ.ά. Το ΚΚΕ πάντως, που βρισκόταν εκτός νόμου στο εξωτερικό, δεν είδε με καλό μάτι την «Δημοκρατική Παράταξη» των προαναφερόμενων, επειδή δεν μπορούσε να την επηρεάζει. Γι’ αυτό, έκανε τα πάντα να την υπονομεύσει και να την διαλύσει.
Στον χώρο τής «Δεξιάς», σημαντικότερο κομματικός σχηματισμός, παρέμενε το Λαϊκόν Κόμμα τού Κων. Τσαλδάρη (18,8% των ψήφων και 62 έδρες) ενώ αξιόλογη εκπροσώπηση εξασφάλισε η «Ακροδεξιά», με πολιτικούς που ακολουθούσαν τις αρχές του Ιω. Μεταξά (Κων. Κοτζιάς, Κων. Μανιαδάκης, Θεόδ. Τουρκοβασίλης κ.ά.) που συγκρότησαν την «Πολιτική Ανεξάρτητη Παράταξη» (Π.Α.Π.) και πήραν 8,15% και 16 έδρες.
Στο «Μέτωπο Εθνικής Αναδημιουργίας» με κύριο κορμό το «Εθνικό Ενωτικό Κόμμα» του Παν. Κανελλόπουλου πήρε 5,27% και 7 έδρες. Τέλος, το «Νέον Κόμμα» τού Σπ. Μαρκεζίνη, περιορίστηκε στα 2,5% και εξέλεξε ένα μόνον βουλευτή. Στον χώρο τού Κέντρου εμφανίσθηκε στις 14 Ιανουαρίου του 1950 η ΕΠΕΚ, ως συνασπισμός δύο κομμάτων: Του Πλαστήρα και των Φιλελευθέρων του Σφο. Βενιζέλου, με επικεφαλής τον Πλαστήρα. Μαζί τους ήταν και το «Δημοκρατικό Προοδευτικό Κόμμα» τού Εμμ. Τσουδερού.
Ουσιαστικά, νικητής ήταν ο Πλαστήρας με 45 έδρες. Και το κόμμα τού Γ. Παπανδρέου έλαβε 35 έδρες. Κι όμως, σταθερή κυβέρνηση εν επετεύχθη. Από τον Μάρτιο τού 1950 έως τον Ιούλιο τού 1951, έγιναν αλλεπάλληλες μετατροπές στις συμμαχίες των κομμάτων που συγκροτούσαν κάθε φορά την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, και με συνεχείς μεταβολές στην σύνθεση τής Κυβέρνησης. Στις 12 Μαρτίου του 1950, με πρωτοβουλία τού Γ. Παπανδρέου, οι τέσσερις αρχηγοί τού Κέντρου (Πλαστήρας, Βενιζέλος, Παπανδρέου και Τσουδερός) συνυπέγραψαν και απέστειλαν στον Βασιλέα Παύλο, πρακτικό συνεργασίας για σχηματισμό κυβέρνηση υπό τον Πλαστήρα.
Ο Παύλος όμως, δεν ήθελε τον Πλαστήρα πρωθυπουργό, και καθυστέρησε τις διαδικασίες ανάθεσης τής εντολής σχηματισμού κυβέρνησης, με το πρόσχημα τής αναμονής έκδοσης των οριστικών αποτελεσμάτων των εκλογών. Σταδιακά, άρχισαν να διατυπώνονται και αποκλίσεις των αρχηγών από την αρχική τους συμφωνία. Ο κ. Τσαλδάρης εδήλωσε ότι θα υποστήριζε κυβέρνηση υπό τον Σοφ. Βενιζέλο. Αλλά κατά τού Πλαστήρα ετάχθη και ο Παν. Κανελλόπουλος.
Τελικά, μετά το πέρας των ακροάσεων από τον Βασιλέα, στις 22 Μαρτίου 1950 ο Παύλος ανέθεσε την κυβέρνηση στον Σοφ. Βενιζέλο. Ο τελευταίος έκανε κυβέρνηση συνεργαζόμενος με το μικρό κόμμα τού Κανελλόπουλου. Ο πανίσχυρος τότε Αμερικανικός παράγοντας επίεσε για αλλαγή. Ο Βενιζέλος παραιτήθηκε, και σχηματίσθηκε κυβέρνηση ολόκληρου τού Κέντρου. Ο Βενιζέλος όμως, επικαλούμενος λόγους υγείας αρνήθηκε να λάβει θέση στο Υπουργικό Συμβούλιο.
Έτσι η κυβέρνηση, φάνηκε να κλονίζεται. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων απέσυρε την υποστήριξή του, και ο Πλαστήρας παραιτήθηκε. Την παραίτησή του, ακολούθησε τρίμηνη πολιτική κρίση. Στις 21 Αυγούστου, ο Βενιζέλος σχημάτισε κυβέρνηση, με συμμετοχή και τού Γ. Παπανδρέου. Κι αυτή η κυβέρνηση όμως, καταψηφίσθηκε στην Βουλή, και την επομένη συγκροτήθηκε τριμερής κυβέρνηση Βενιζέλου – Τσαλδάρη – Παπανδρέου. Όλη αυτή η περίοδος, ήταν ταραγμένη, ενώ εμφανίσθηκαν κάποια οικονομικά σκάνδαλα στον ΟΛΠ, στα οποία εφέροντο αναμεμειγμένοι κάποιοι συνεργάτες τού Τσαλδάρη.
Ξανά άλλη κυβέρνηση πάλι με τον Βενιζέλο. Ο τόπος δεν μπορούσε να βρει ησυχία. Και τότε, την άνοιξη τού 1951 εμφανίστηκε στην πολιτική σκηνή ο Στρατάρχης Αλέξ. Παπάγος με τον «Ελληνικό Συναγερμό». Το ρεύμα που διέθετε, ήταν ολοφάνερο. Τον στήριξαν ακόμα και εκδότες παραδοσιακών κεντρώων εφημερίδων, όπως ο Δημ. Λαμπράκης και οι Εκδότες τού «Έθνους». Στις εκλογές του 1951 ο Παπάγος πέτυχε σημαντική νίκη και αναδείχθηκε πρώτο κόμμα, χωρίς ωστόσο να έχει την απόλυτη πλειοψηφία. Στις 16 Νοεμβρίου 1952 η χώρα βάδισε πάλι σε εκλογές. Ο Παπάγος εσάρωσε κυριολεκτικά, ενώ μαζί του συνεργάστηκαν και Κεντρώοι, όπως ο Γ. Παπανδρέου και ο Εμμ. Τσουδερός. Μέχρι το 1955 που αρρώστησε και πέθανε ο Παπάγος, η χώρα είχε σχεδόν σταθερή κυβέρνηση.
Βλέπουμε, λοιπόν, ποιες τρικυμίες απειλούν την χώρα, όταν δεν υπήρχε αυτοδύναμη κυβέρνηση. Και τότε – στα 1950 και 1951 – είχαμε μεγάλες πολιτικές προσωπικότητες σε όλο το ιδεολογικό φάσμα. Σήμερα, με την γνωστή εικόνα που παρουσιάζει το πολιτικό τοπίο, καταλαβαίνει κανείς πόσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι από μία κυβερνητική αστάθεια. Προς το παρόν, όλα μένουν ανοιχτά. Τα ερωτηματικά και η ανησυχία των πολιτών, υπάρχουν. Οι σημερινοί πολιτικοί αρχηγοί, θα δείξουν υπευθυνότητα; Θα το διαπιστώσουμε σύντομα…
